Rusya’da Uluslararası Ticari Uyuşmazlıkların Dava Öncesi Çözümü: Türk Şirketleri İçin Etkili Bir Koruma Aracı
Rusya ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkilerin dinamik büyümesi devam ederken — son yıllarda ikili ticaret hacmi istikrarlı bir şekilde 50 milyar ABD dolarının üzerinde seyretmekte olup, Türk şirketlerinin Rusya’daki yatırımları inşaat, üretim, enerji ve perakende sektörlerini kapsamaktadır — uyuşmazlıkların çözümü stratejik önem kazanmaktadır. Türk girişimciler ve şirketler, Rus tedarikçiler, müşteriler veya ortaklarla sıklıkla sözleşme ilişkisi içindedir. Anlaşmazlık ortaya çıktığında dava öncesi (ön uyuşmazlık) çözüm mekanizmaları, hakların korunmasında ilk ve en rasyonel aşama haline gelmektedir.
Uluslararası hukuk şirketi olarak, Türkiye’den gelen müvekkillerimizi Rusya’da yıllardır başarıyla temsil eden uzmanlığımızla şunu vurgulamaktayız: dava öncesi prosedürlerin doğru ve zamanında kullanılması, zaman, maliyet tasarrufu sağlar ve ticari ilişkilerin devamını mümkün kılar. 2025–2026 yıllarında Rusya’da Gosarbitraj 2.0 reformu ve 2030’a kadar iş ortamı hedefleri kapsamında dava öncesi ve uzlaşma prosedürleri büyük ölçüde geliştirilmekte olup, bu mekanizmalar merkezî konumdadır.
Rusya’da Dava Öncesi Uyuşmazlık Çözümünün Hukuki Temeli
Dava öncesi (iddia) prosedürü başta Rusya Federasyonu Tahkim Usul Kanunu (APK RF) ve Rusya Federasyonu Medeni Usul Kanunu (GPK RF) ile düzenlenmekte olup, özel kanunlarla desteklenmektedir.
Ticari (ekonomik) uyuşmazlıklar için — tüzel kişiler ve bireysel girişimciler (İP) arasında, uluslararası nitelik taşıyanlar dahil — zorunlu dava öncesi prosedür APK RF Madde 4/5 hükmüyle belirlenmiştir:
Sözleşmelerden, işlemlerde, sebepsiz zenginleşmeden doğan para talepleri için — kanun veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe iddia zorunludur. İddianın yönlendirilmesinden itibaren 30 takvim günü (veya sözleşmede belirtilen süre) beklenir.
Diğer medeni hukuk uyuşmazlıklarında — yalnızca federal kanunda veya sözleşmede açıkça öngörüldüğünde zorunludur.
Kamu hukuku uyuşmazlıklarında (vergi, gümrük vb.) — özel kanunlarda (örneğin Vergi Kanunu) dava öncesi prosedür öngörülmüştür.
Türk şirketlerinin dahil olduğu uluslararası ticari uyuşmazlıklarda iddia prosedürü genellikle zorunludur, çünkü sözleşmeler ekonomik uyuşmazlık olarak nitelendirilmektedir.
Ayrıca Rusya Federasyonu Federal Kanunu No. 193-FZ Arabuluculuk (arabuluculuk prosedürü) Hakkında kanunu, gönüllü ancak son derece etkili bir araç olarak arabuluculuğu düzenler. Arabuluculuk anlaşması sözleşmede öngörülebilir; ulaşılan arabuluculuk anlaşması mahkeme onayıyla veya basitleştirilmiş usulde (avukatlar tarafından imzalanmışsa) icra edilebilir belge niteliği kazanır.
2025 yılında Rusya Ticaret ve Sanayi Odası nezdindeki Uluslararası Ticari Tahkim Mahkemesi (MKAС при ТПП РФ)’ne gelen uluslararası uyuşmazlık sayısı 337’ye ulaşarak bir önceki yıla göre %40 artış göstermiş olup, dava öncesi tedbirlerin önemi daha da artmıştır.
Türk Karşı Taraflar İçin Dava Öncesi Çözümün Avantajları
Kaynak Tasarrufu: Rusya’da tahkim veya mahkeme süreci 6 aydan birkaç yıla uzayabilir. İddia veya arabuluculuk ise birkaç haftadan 2–3 aya kadar sürer.
Gizlilik: Müzakereler ve arabuluculuk kamuya açık değildir; mahkeme duruşmalarının aksine gizlidir.
Esneklik: Taraflar taksitlendirme, mahsup, mal değişimi, borç yeniden yapılandırma gibi mahkemede mümkün olmayan çözümlere ulaşabilir.
İlişkilerin Korunması: Birçok Türk şirketi, başarılı dava öncesi çözüm sonrasında Rus ortaklarıyla çalışmaya devam etmektedir.
Zamanaşımı Durdurma: İddia prosedürüne uyulması zamanaşımı süresini durdurur (RF Medeni Kanunu Madde 202).
İcra Gücü: Mahkeme onaylı sulh anlaşması veya arabuluculuk anlaşması icra edilebilir belge olup, Rusya Federal İcra Hizmeti (FSSP) aracılığıyla zorla icra edilir.
Pratik Adımlar
İddia Gönderme: Rusça (veya tercümeli) yazılı iddia; talep, tutar, gerekçe ve süre belirtilir. Taahhütlü mektup + posta envanteri + kurye veya noter aracılığıyla gönderilir.
Müzakereler: Toplantı, video konferans düzenlenir. Türk tarafı için Rusça bilen avukatlar önerilir.
Arabuluculuk: Sözleşmede öngörülmüşse veya taraflar kabul ederse — Rusya TSO nezdindeki akredite arabuluculara başvurulur. Süreç gizli olup 60 güne kadardır.
Sonucun Tespiti: Anlaşma sağlanırsa sulh veya arabuluculuk anlaşması imzalanır. Red durumunda anlaşmazlık tutanağı mahkeme için delil olur.
Uygulamamızdan Tavsiyeler
Türk şirketleriyle çalışmamızda sıkça gördüğümüz üzere, Rus karşı taraflar yazışmayı uzatarak varlıkları çıkarma veya iflas başlatma yoluna gidebiliyor. Bu nedenle:
Sözleşmede sabitleyin: zorunlu iddia süresi (30–60 gün) ve arabuluculuğu şart koşun.
Hızlı hareket edin: ihlal belirtileri görülür görülmez 10–15 gün içinde iddia gönderin.
Yerel uzmanları dahil edin: Rusya ve Türkiye’deki avukatlarımız çift dilli destek, belge tercümesi ve temsil sağlar.
Yükseltmeye hazırlıklı olun: dava öncesi başarısız olursa MKAС при ТПП РФ (yabancı taraflar için en dostane tahkim) veya Rusya tahkim mahkemelerine geçin.
Rusya’da dava öncesi çözüm bir formalite değil, uyuşmazlığın hızlı ve avantajlı çözümü için gerçek bir fırsattır. Özellikle Türk yatırımcı ve ihracatçılar için mahkeme sürecinden daha etkilidir.