Mahkeme Sürecinde Bilirkişi Raporunun Rolü | Türkiye ve Rusya’da Ticari Davalarda Uzman İncelemesi 2026

Giriş

Türkiye ve Rusya’daki ticari ve hukuki uyuşmazlıklarda davanın sonucu çoğu zaman yalnızca hukuki argümana değil, teknik bir tespite bağlıdır: alacak tutarı, işin niteliği, cezai şart hesabı, belgelerin gerçekliği veya bir varlığın piyasa değeri.

Türk şirketleri ve gerçek kişiler bu aşamayı sıkça formalite sanır. Mahkemece atanan bilirkişi raporu (Rusya’da судебная экспертиза) şekli bir evrak değildir. Uygulamada hâkim rapora geniş ölçüde dayanır. Süresinde ve gerekçeli biçimde itiraz edilmeyen rapor, hatalı bir hesabı karar aşamasına kadar kilitleyebilir.

RT Union, müvekkili tam bu noktada temsil eder: bilirkişiye sorulacak soruları hazırlar, raporu inceler, gerekçeli itiraz dilekçesini sunar ve gerektiğinde HMK m. 293 uyarınca uzman görüşü dosyaya koyar.

Bilirkişi Raporu Neden Zorunludur

Hâkim hukuk uzmanıdır; mühendislik, muhasebe, inşaat ayıpları, döviz hesabı veya teknik sözleşme uygulaması uzmanı değildir. Uyuşmazlığın çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiriyorsa mahkeme bilirkişiye başvurmak zorundadır.

Türk müvekkiller için tipik durumlar:

Türkiye veya Rusya’daki karşı tarafça ödenmeyen faturalar
ödeme vadelerinin ek protokollerle ertelendiği sözleşmelerde gecikme faizi ve cezai şart
inşaat, tadilat ve taşınmaz ayıpları
pay, taşınmaz veya ekipman değerlemesi
ödeme akışına ilişkin adli muhasebe incelemesi
iki dilli sözleşmelerin yorumu
ortak girişim veya acentelik sözleşmesinin feshinden doğan zarar hesabı

Doğru kurgulanmış bir bilirkişi incelemesi olmadan mahkeme alacağı güvenilir biçimde nicelleştiremez. Raporun hukuki ve teknik denetimi yapılmazsa taraf, sözleşmeye ve uygulanacak hukuka aykırı rakamları kabul etmiş olur.

Yasal Çerçeve

Türkiye — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

HMK m. 266. Uyuşmazlığın çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiriyorsa mahkeme bilirkişi görüşü almak zorundadır. Hâkim kendi teknik bilgisini bilirkişinin yerine koyamaz.
HMK m. 279–281. Bilirkişi dosyayı inceler, mahkemenin sorduğu soruları yanıtlar ve yazılı rapor sunar. Taraflar beyanda bulunma ve itiraz etme hakkına sahiptir.
HMK m. 281. Rapor eksik, çelişkili veya yetersizse mahkeme ek rapor isteyebilir veya yeni bilirkişi atayabilir.
HMK m. 293. Her taraf, dava konusu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa (uzman görüşü) alabilir ve bu uzmanın duruşmada dinlenmesini isteyebilir. Mahkeme bilirkişisine karşı asıl silah budur.

Bilirkişi davayı çözmez. Delilleri serbestçe takdir yetkisi hâkimdedir. Ticari yargı pratiğinde ise gerekçeli bilirkişi raporu, zamanında çürütülmediği sürece çoğu zaman hükme esas alınan belgedir.

Rusya — Medeni Usul Kanunu ve Tahkim (Arbitraj) Usul Kanunu

Mahkemece adli bilirkişilik GPK RF ve APK RF hükümlerine tabidir.
Mahkeme soruları belirler, bilirkişi kurumunu seçer ve süre verir.
Taraflar bilirkişiye ret ileri sürebilir, kendi sorularını önerebilir ve rapora itiraz edebilir.
İlk rapor eksik veya iç çelişkili ise ek veya heyet bilirkişiliği istenebilir.

Uzman görüşü (HMK m. 293)

HMK m. 293

Bu iki belge birbirinin yerine geçmez. Hâkim önce mahkeme raporunu okur. Uzman görüşü, mahkemeyi teknik hesabı yeniden açmaya zorlayan araçtır.

Rapor Fiilen Neyi Belirler

Sınır ötesi ticari davalarda rapor kural olarak şunları cevaplar:

İş veya malın sözleşmeye uygun teslim edilip edilmediği
Hangi faturaların ne tutarda ödenmediği
Gecikme faizi veya cezai şartın hangi tarihten itibaren işleyeceği — ödeme vadelerini erteleyen ek protokoller dahil
Takas, kısmi ödeme veya ileri sürülen ayıpların alacağı indirip indirmeyeceği
Yabancı para tutarlarının hüküm için nasıl çevrileceği
Tarafların sunduğu belgelerin birbiriyle uyumlu olup olmadığı

Türkiye–Rusya ve Türkiye–AB sözleşmelerinde sık görülen hata: taraflar sonradan ödeme vadelerini erteleyen ek protokol imzalar. Bilirkişi cezai şartı ertelenen tarihten başlatırsa — sözleşme ve uygulanacak hukuk asıl vadenin esas alınmasını gerektiriyorsa — alacak ciddi ölçüde düşer. Bu husus bilirkişiye yazılı sorulmalı; atlanmışsa itiraz dilekçesinde açıkça işlenmelidir.

Aleyhe Rapora Nasıl İtiraz Edilir

«Katılmıyoruz» cümlesinin usuli değeri yoktur. İşe yarayan itiraz dilekçesi kural olarak şunları içerir:

raporun sayfa ve paragrafına atıfla her hatalı tespit
bilirkişinin dikkate almadığı sözleşme maddesi veya ek protokol
uygulanması gereken hesabın tablo halinde sunumu
ek rapor veya yeni bilirkişi talebi
hata teknik nitelikteyse HMK m. 293 uzman görüşü (Rusya’da eşdeğer uzman mütalaası)

Süreler kısadır. Ticari davalarda bilirkişi raporuna ilişkin beyanlar mahkemenin verdiği süre içinde, çoğu zaman haftalar içinde sunulur. Sürenin kaçırılması, raporun neredeyse itirazsız hükme girmesi demektir.

Bu Aşamada Neden Avukat Gereklidir

Dil tek başına sorun değildir. Asıl risk usuldür:

bilirkişiye sorulan sorular, müvekkilin imzaladığı sözleşmenin asıl meselelerini atlayabilir
bilirkişi seçilen hukuk yerine yerel ticari teamülü uygulayabilir
ekler, protokoller ve aynı sözleşmenin iki dildeki metinleri birbirinden kopuk okunabilir
Türkiye’deki vergi ve döviz evrakı ile Rusya mahkemesinin alacak hesabı için istediği belgeler aynı değildir

Davayı ilk duruşmadan beri yürüten vekil, bilirkişi evresini de yönetmelidir: soru listesini önermelidir, keşif varsa katılmalıdır, raporu tebliğ günü çevirip dipnotlamalıdır, itirazı yeniden kurulmuş hesap tablosuyla sunmalıdır.

Türk Müvekkil İçin Somut Fayda

Bilirkişi raporu dosyanın teknik eki değildir. Türk şirketinin tahsil edeceği veya ödeyeceği tutarı fiilen belirleyen belgedir.

Bu evrenin doğru yönetimi üç sonuç verir.

Birincisi, bilirkişiye sorulan sorular, imzalanan sözleşmeye — ek protokoller, cezai şart ve asıl vadeler dahil — göre kurulur; dosyanın basitleştirilmiş okumasına göre değil.

İkincisi, aleyhe veya eksik rapor yanıtsız kalmaz. Gerekçeli itiraz ve gerektiğinde uzman görüşü, mahkemeyi hükümden önce rakamları yeniden incelemeye zorlar.

Üçüncüsü, müvekkil raporu rakamlarla anlar: hangi kalemler kabul edilmiş, hangileri çekişmelidir, sonraki usuli adım nedir. Yönetim ve iç hukuk birimi sulh veya davaya devam kararını çevrilmemiş bir PDF’ye değil, hesaba dayandırır.

RT Union başvuruları mahkemenin dilinde yapar; Rusya ayağındaki işlemleri Rusça, Türkiye ayağındaki işlemleri Türkçe yürütür ve müvekkile tek elden raporlar.

Kime Yöneliktir

Türkiye veya Rusya’da alacağı kalan üretici ve tedarikçiler
inşaat ve taşınmaz uyuşmazlıklarındaki yatırımcılar
iki dilli ticari sözleşmelerden doğan davaların tarafları
tebliğden sonra birkaç gün içinde bilirkişi raporunun yerel hukuka göre incelenmesini isteyen şirket hukuk müşavirleri

Harekete Geçin

Türkiye veya Rusya mahkemesi dosyanızda bilirkişi atadıysa ya da rapor elinize ulaştıysa süre işlemektedir.

Bilirkişi raporunun gizlilik içinde incelenmesini talep edin.

Tespitleri sözleşmenizle karşılaştırır, itiraz edilmesi gereken noktaları belirler ve süre dolmadan usuli adımları öneririz.

İletişim

Türkiye: +90 (552) 647-07-17

Rusya: +7 (812) 210-00-77