Rus-Türk Hukuk ve Danışmanlık Şirketi · +7 (812) 210-00-77 · +90 (552) 647-07-17

Türkiye'de Dava Açmadan Önce Zorunlu Arabuluculuk: Yabancı Şirketlerin Bilmesi Gerekenler

2026-11-18

Zorunlu arabuluculuk nedir ve neden yabancı şirketleri ilgilendirir

Zorunlu arabuluculuk, Türk mahkemelerinin belirli dava kategorilerinde dava dilekçesini kabul edebilmesi için tamamlanması gereken zorunlu bir dava şartı niteliğinde ön uyuşmazlık çözüm sürecidir. Bu uygulama aşamalı olarak hayata geçirilmiş; önce iş uyuşmazlıklarını kapsayacak şekilde başlamış, ardından 2019 yılından itibaren ticari uyuşmazlıklara da genişletilmiştir. Bugün itibarıyla asliye ticaret mahkemelerinde görülen tacirler ve tüzel kişiler arasındaki para alacaklarının büyük çoğunluğunu kapsamaktadır.

Türkiye'de faaliyet gösteren bir yabancı şirket; ister yerel bir tüzel kişilik, ister distribütör, isterse doğrudan sözleşme ilişkisi aracılığıyla iş yürütsün, Türk mukimlerine uygulanan usul kurallarına tabi olmaktadır. Uygulamada sıkça karşılaşılan bir durum şudur: Yabancı bir taraf, kendi ülkesinin usul anlayışına göre hazırlanmış bir dava dilekçesini Türk mahkemesine sunmakta ve dilekçenin dava şartı yokluğu nedeniyle iade edildiğine dair karar almaktadır. Bu süreçte hem zaman hem de yargılama giderleri boşa harcanmaktadır.

Şunu özellikle vurgulamak gerekir: Buradaki arabuluculuk bir öneri veya seçenek değil, bir dava şartıdır. Bu aşamanın atlanması, yargılamanın yalnızca uzamasına değil, davanın doğrudan kabul edilmemesine yol açar.

Hangi uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuğa tabidir

Temel ölçüt, uyuşmazlığın ticari nitelik taşıyıp taşımadığı ve asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girip girmediğidir. Zorunlu arabuluculuk kapsamına; ticari sözleşmelerden, tedarik, eser, acente ve distribütörlük sözleşmelerinden ile tacirler arasındaki hizmet sözleşmelerinden kaynaklanan para alacakları ve tazminat talepleri girmektedir.

Başvurulan tipik durumlar şunlardır: Türk tedarikçinin ön ödemeyi iade etmemesi, müteahhidin sürelere uymaması, distribütörün malı alıkoyması veya satış gelirini aktarmaması. Tüm bu durumlarda dava açılmadan önce arabuluculuk süreci başlatılması zorunludur. Ayrıca müteahhit veya konut geliştiricileriyle yaşanan uyuşmazlıklar da belirtilmelidir: Türk müteahhitten geç teslim veya gayrimenkul satış sözleşmesinin feshi nedeniyle para taleplerinin ticari ya da medeni hukuk kapsamında para alacağı niteliği taşıması halinde, çoğu zaman bu aşamadan geçilmesi gerekmektedir.

Zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında kalan uyuşmazlıklar

Her uyuşmazlık dava öncesi arabuluculuğa tabi değildir. Yabancı yatırımcılar açısından en önemli istisnalar şunlardır: Tapu Müdürlüğü'nde gerçekleştirilen mülkiyet devrine ilişkin tapu uyuşmazlıkları bu kapsamda değildir. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi — yani Türkiye'de exequatur prosedürü — arabuluculuk aşaması olmaksızın asliye hukuk mahkemelerinde ayrı bir süreç olarak yürütülmektedir. ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi) veya ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) gibi kurumlar bünyesinde yürütülen tahkim yargılamaları ise taraflar arasındaki tahkim anlaşması ve ilgili tahkim kuralları çerçevesinde yürütüldüğünden arabuluculuğu gerektirmemektedir.

Süreç nasıl işler: adım adım

Süreç, ilgili uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme nezdindeki arabuluculuk bürosuna başvuruyla başlar. Başvuru Türkçe yapılır; yabancı şirketlerin belgeleri kural olarak yeminli tercüman tarafından yapılan noter onaylı Türkçe çeviriyi ve apostil şerhini gerektirir. Şirketin vergi numarası veya yabancı muadili başvuruda belirtilir.

Başvurunun kaydedilmesinin ardından arabuluculuk bürosu, kanunda öngörülen süre içinde resmi sicilden bir arabulucu atar. Arabulucu karşı tarafı bilgilendirir. Davalının katılmadığı veya katılmayı reddettiği durumlarda arabulucu bu durumu tutanağa geçirir; böylece davacı, arabuluculuk sürecinin sonuçsuz kaldığını belgeleyen tutanakla birlikte mahkemeye başvurma hakkını elde eder.

Temel belgeler ve pratik ayrıntılar

Yabancı bir şirketin arabuluculuk sürecine katılabilmesi için belirli kategorilerde belgeler hazırlaması gerekmektedir. Eksik veya hatalı belge paketi, sürecin uzamasının başlıca nedenlerinden biridir.

  • Apostil şerhli ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmiş şirket kuruluş belgeleri
  • Türk hukukunun gerekliliklerine uygun olarak düzenlenmiş ve yeminli tercüman tarafından çevrilmiş vekâletname
  • Uyuşmazlığa konu sözleşme ve ihlali belgeleyen tüm yazışmalar
  • Döviz cinsinden miktarı ve gerekçesini içeren alacak hesaplaması
  • Gönderilmişse dava öncesi ihtarnamelere ilişkin kanıtlar (e-postalar, bildirimler)

Arabuluculuk oturumu, arabulucunun ofisinde veya uzaktan gerçekleştirilebilir; uzaktan katılım seçeneği özellikle yurt dışındaki taraflar için büyük kolaylık sağlamaktadır. Yayımlandığı tarih itibarıyla, tarafların anlaşmaya varamaması halinde arabuluculuk aşamasına ilişkin harç kanunla belirlenen sınırlar dahilinde devlet tarafından karşılanmaktadır; anlaşmaya varılması halinde ise arabulucu ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak paylaşılır.

Sık yapılan hatalar ve zaman ile para kaybının yaşandığı noktalar

En yaygın ve ilk hata, arabuluculuk aşaması tamamlanmadan mahkemeye dava açılmasıdır. Mahkeme, dava şartı yokluğu gerekçesiyle dilekçeyi iade eder; bu durum yatırılan harçların kaybına ve daha da önemlisi zaman kaybına yol açar. Uygulamada, bu hatadan dolayı davacının aylarca geç kalmasına ve bu süre zarfında davalının varlıklarını elden çıkarmasına fırsat tanıdığı durumlarla karşılaşılmıştır.

İkinci hata, vekâletnamenin usulsüz düzenlenmesidir. Şirket temsilcisinin geçerli bir vekâletnamesi bulunmuyorsa ya da vekâletname Türk hukukunun gerekliliklerine uyarlanmadan yalnızca menşe ülkenin formuna göre düzenlenmişse, arabulucu temsilcinin yetkisini tanımayabilir. Bu durumda süreç askıya alınır ve anlaşamama tutanağı gereği gibi düzenlenemez.

Üçüncü hata, dil şartının göz ardı edilmesidir. Türk resmi kurumlarında yürütülen arabuluculuk süreci Türkçe olarak yürütülür. Belgelerin çeviri yapılmaksızın Rusça veya İngilizce olarak sunulması kesin bir gecikmeye neden olur. Bu yalnızca bir formalite değildir: Arabulucu, her iki tarafın da varılan veya varılamayan mutabakatın içeriğini anladığından emin olmakla yükümlüdür.

Dördüncü hata, arabuluculuğun parayı hızlıca tahsil etmenin bir yolu olarak aşırı biçimde değerlendirilmesidir. Arabuluculuk bir müzakere sürecidir. Karşı taraf uzlaşmaya yanaşmıyorsa, tek gerçek sonuç mahkeme yolunu açan anlaşamama tutanağıdır. Bunun için önceden hazırlıklı olunmalı ve eş zamanlı olarak yargısal strateji de oluşturulmalıdır.

Arabuluculuk ve tahkim: ISTAC veya ICC ne zaman tercih edilmeli

Taraflar arasındaki sözleşme, uyuşmazlıkların ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi) veya ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) bünyesinde çözüleceğine dair bir tahkim şartı içeriyorsa, kural olarak devlet arabuluculuğu bu uyuşmazlığa uygulanmaz. Tahkim, devlet mahkemesinin alternatifi niteliğinde olup onu tamamlayıcı bir unsur değildir. Tahkim alanında uzman bir avukat, sözleşmedeki tahkim şartının gerçekten işler olup olmadığını ve şekli eksiklikler nedeniyle geçersiz sayılıp sayılmadığını doğru biçimde değerlendirmenize yardımcı olacaktır.

Uygulamada, "işlevsiz" tahkim şartları içeren sözleşmelerle sıkça karşılaşılmaktadır: Tahkim kuralları yanlış belirtilmiş, tahkim yeri gösterilmemiş ya da şart alternatif yargı yeri seçimine olanak tanıyacak şekilde kaleme alınmıştır. Bu gibi durumlarda tahkime güvenen taraf, beklenmedik biçimde kendini Türk mahkemelerinde ve ilk aşama olarak zorunlu arabuluculukla yüz yüze bulmaktadır.

Sık sorulan sorular

Yabancı bir şirketin Türkiye'deki arabuluculuk sürecine bizzat katılması zorunlu mudur?

Hayır; katılım, usulüne uygun vekâletnameye sahip yetkili bir temsilci — avukat veya başka bir kişi — aracılığıyla gerçekleştirilebilir. Ayrıca oturuma uzaktan katılım da mümkündür; bu seçenek yurt dışındaki müvekkiller için özellikle elverişlidir. En önemli husus, vekâletnamenin Türk hukukunun gerekliliklerine uygun biçimde düzenlenmesidir.

Zorunlu arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Kanun gereği arabulucu, atanmasından itibaren otuz gün içinde ilk görüşmeyi yapmakla yükümlüdür; sürecin genel süresi sınırlı olmakla birlikte tarafların mutabakatıyla uzatılabilir. Uygulamada karşı tarafın uzlaşmaya yanaşmadığı durumlarda süreç hızla sonuçlanmakta, zaman zaman iki ila üç hafta içinde tamamlanmaktadır. Usul mevzuatı zaman zaman güncellenebildiğinden güncel süreler için bir avukattan bilgi almanızı tavsiye ederiz.

Davalı arabuluculuğu görmezden gelirse ne olur?

Davalının arabuluculuk oturumuna katılmaması veya açıkça katılmayı reddetmesi halinde, arabulucu bu durumu anlaşamama tutanağına geçirir. Bu belge dava dilekçesine eklenir ve dava şartının yerine getirildiği kabul edilir. Bunun yanı sıra mahkeme, geçerli bir neden olmaksızın arabuluculuktan kaçınan tarafa yargılama giderlerini yükleyebilir.

İcra dairesi aracılığıyla alacak takibinde arabuluculuk şart mıdır?

İcra dairesi aracılığıyla yürütülen icra takibi, ön arabuluculuğu gerektirmeyen ayrı bir mekanizmadır. Alacaklı, ilamlı ya da ilamsız icra takibini doğrudan başlatabilir. Ancak borçlunun talebe itiraz etmesi durumunda dava yargısal incelemeye taşınır; bu aşamada, uyuşmazlığın niteliğine bağlı olarak zorunlu arabuluculuk meselesi yeniden gündeme gelebilir.

Türk bir karşı taraftan, müteahhitten veya konut geliştiricisinden alacak tahsili ya da ticari bir uyuşmazlıkta savunma söz konusuysa, atılacak ilk pratik adım şudur: Sözleşmeyi, yazışmaları ve ihlali belgeleyen belgeleri bir araya getirmek, ardından zamanaşımı süresinin dolup dolmadığını kontrol etmek. Bunun ardından sözleşme koşullarına ve somut olgulara bağlı olarak arabuluculuk ile ardından açılacak dava, tahkim veya icra takibi arasındaki stratejiyi bir avukatla birlikte değerlendirmek yerinde olacaktır. RT-Union avukatları Antalya ve İstanbul'da faaliyet göstermekte ve yabancı şirketlerin taraf olduğu ticari uyuşmazlıklarda danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Bize web sitemizdeki form veya mesajlaşma uygulamaları aracılığıyla ulaşabilirsiniz.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlı olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır.

2002’den bu yana Rusya’da şirketlerin ve bireysel müvekkillerin haklarını savunuyoruz.

Telefonlar: +7 (812) 210-00-77, +90 (552) 647-07-17

E-mail: info@rt-union.com

Türkiye ofisleri: RT UNION International Law Firm, Antalya Office: Yenigün Mah. Mevlana Cad. No:54, Midtown Plaza B Blok, Kat:4 No:19-20, Muratpaşa, Antalya; RT UNION International Law Firm, Istanbul Office: Sinanpaşa Mah., Akaretler, Süleyman Seba Cd. No:6, Beşiktaş, İstanbul. Antalya ve İstanbul ofisleri · çevrimiçi ve yüz yüze danışmanlık

İletişim

Bu sitedeki bilgiler bireysel hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Olası işlemler ve sonuçları her dosyanın belge ve koşullarına bağlıdır.