Arabuluculuk, Türkiye’de ticari uyuşmazlıkların çözümünde temel araçlardan biri hâline gelmiştir. İşletmeler açısından arabuluculuk yalnızca dava öncesinde yerine getirilmesi gereken bir usul işlemi değil; doğru hazırlandığında hızlı, gizli ve tarafların çözüm üzerinde kontrol sahibi olduğu etkili bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk ne zaman dava şartıdır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi kapsamında belirli ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Sistem 1 Ocak 2019 tarihinde ticari alacak ve tazminat talepleri bakımından yürürlüğe girmiş, daha sonraki düzenlemelerle kanunda belirtilen itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da açık biçimde kapsama alınmıştır.
Dava şartı arabuluculuk kapsamında bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan dava açılması, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret sonucunu doğurabilir.
Arabuluculuk anlaşmak zorunda olmak mıdır?
Hayır. Kanunun zorunlu tuttuğu husus, ilgili uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmasıdır. Tarafların anlaşmaya zorlanması söz konusu değildir. Arabulucu karar veren bir hâkim değildir; tarafların müzakere etmesini ve kendi çözümlerini geliştirmesini sağlayan tarafsız üçüncü kişidir.
Hangi ticari uyuşmazlıklar arabuluculukla çözülebilir?
- ticari sözleşmelerden doğan alacaklar;
- mal veya hizmet bedelinin ödenmemesi;
- avans ve ön ödemelerin iadesi;
- tazminat talepleri;
- tedarik, distribütörlük ve acentelik uyuşmazlıkları;
- Türk ve yabancı şirketler arasındaki ticari uyuşmazlıklar;
- sözleşmenin ifası ve sona ermesine ilişkin uyuşmazlıklar;
- tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği diğer ticari uyuşmazlıklar.
Arabuluculuk neden sadece bir formalite değildir?
Başarılı bir ticari arabuluculuk süreci dosyanın hukuki ve ekonomik açıdan önceden hazırlanmasını gerektirir. Talebin miktarı, deliller, karşı tarafın muhtemel savunmaları, uzlaşma sınırları, ödeme planı ve anlaşmanın ihlali hâlinde doğacak sonuçlar müzakere öncesinde belirlenmelidir.
Uluslararası uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuk, temsil yetkisi, dil, ödeme ve sınır ötesi icra konuları da stratejinin parçasıdır.
Arabuluculuk anlaşmasının hukuki etkisi
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi Türk hukukunda önemli hukuki sonuçlar doğurabilir. Özellikle taraf avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı ticari uyuşmazlıklara ilişkin anlaşma belgeleri bakımından mevzuatta icra edilebilirliğe ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Bu nedenle anlaşmanın ödeme tutarı, vade, para birimi, temerrüt, teminat ve uyuşmazlığın hangi kapsamda sona erdiği açık şekilde düzenlenmelidir.
Yargı uygulamasında dava şartı arabuluculuk
Mahkemeler, dava şartı arabuluculuk kapsamındaki taleplerde bu ön koşulun yerine getirilip getirilmediğini inceler. Bununla birlikte her ticari uyuşmazlık kendiliğinden zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Talep sonucunun ve uyuşmazlığın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerekir.
Yabancı şirketler için Türkiye’de ticari arabuluculuk
Yabancı şirketler açısından arabuluculuk, Türk mahkemelerinde uzun bir yargılama başlamadan önce ticari çözüm üretme imkânı sağlayabilir. Borcun taksitlendirilmesi, sözleşmenin yeniden yapılandırılması, malın iadesi, mahsup, ticari ilişkinin devamı veya kontrollü şekilde sona erdirilmesi gibi çözümler müzakere edilebilir.
RT-Union | Ticari Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözümü
RT-Union’ın ticari arabuluculuk çalışmalarında Avukat Funda İnal Çukavın görev almaktadır. Funda İnal Çukavın, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı nezdinde sertifikalı arabulucudur.
RT-Union, yabancı şirketlerin de taraf olduğu ticari uyuşmazlıklar dahil olmak üzere, arabuluculuk ve müzakere yoluyla uyuşmazlıkların çözümünde olumlu uygulama deneyimine sahiptir.
Uyuşmazlığın hukuki analizi, müzakere stratejisinin oluşturulması, arabuluculuk görüşmelerine hazırlık ve katılım, anlaşma koşullarının hazırlanması ve anlaşma sağlanamaması hâlinde Türkiye’de yargısal sürecin yürütülmesi konularında hukuki destek sağlıyoruz.
Ticari arabuluculuk, dava stratejisinin alternatifi olmak zorunda değildir. Güçlü bir dava dosyası, çoğu zaman etkili bir müzakerenin de temelini oluşturur.
Sık Sorulan Sorular
Ticari davalarda arabuluculuk zorunlu mu? — Kanunda belirtilen ticari taleplerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım? — Hayır. Anlaşma tarafların iradesine bağlıdır.
Yabancı şirket arabuluculuğa katılabilir mi? — Evet. Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk uyuşmazlıkları da şartları mevcutsa arabuluculuğa elverişli olabilir.
Anlaşma olmazsa ne olur? — Dava şartı süreci usulüne uygun şekilde tamamlandıktan sonra taraf mahkemede hakkını arayabilir.
